داستان چهل و سوم: مارگیر و اژدها

دوستان و یاران عزیز

در این جلسه داستانی زیبا و ابیاتی شگرف در برابر نفس که مولانا بدان بسیار تاخته است خواهیم داشت. متن این شعر این هفته را می توانید از اینجادانلود بفرمائید.

سپاسگزارم

داستان چهل و دوم : معشوق و عاشق در خواب

 دوستان و یاران عزیز

در این جلسه ابیاتی بسیار نغزو شرین ،مملو از ادبیات عرفانی و همچنین غنائی را خواهیم داشت. در این ابیات مولانا با زبانی عاشقانه، شکوه ها به سر می دهد و نا له در آن نی هستی می دمد...

اي عدو شرم و انديشه بيا

كه دريدم پرده ي شرم و حيا

اي ببسته خواب جان از جادوي

سخت دل يارا كه در عالم توي

هين گلوي صبر گير و مي فشار

تا خنك گردد دل عشق اي سوار

تا نسوزم كي خنگ گردد دلش

متن شعر را می توانید از اینجا دانلود بفرمایید.

شاد و پیروز باشید.

گفتار چهل و یکم: حقیقت هستی و اضداد

دوستان و یاران عزیز

پیشتر بحثی در باب کسب معرفت از طریق اضداد را داشتیم. در این جلسه با بررسی اشعاری دیگر در این زمینه و همچنین سخنی از فیه ما فیه این مسئله را ادامه خواهیم داد. متن این گفتار این هفته را می توانید از اینجا دانلود بفرمائید.

گفتار چهلم: اصالت انسانی در برابر جبر و تقدیر

دوستان و یاران عزیز

آنچه بار ها در جلسات ما مطرح شده و مورد بحث قرار گرفته است اصالت انسانی و انسان محوری است. ما سبحانی اعظم شانی! حال ذهن جستجوگر، سوالی ظریف و اساسی را می تواند بجوید و آن این است که آیا پذیرفتن اصالت انسانی به معنای اختیار کامل آدمی بوده و نفی هرگونه تقدیر و جبر است؟ آیا مفاهیم قضا و قدر و یا سرنوشت، با معنا و تعریف جدیدی می توانند در کنار پذیرش اصالت انسانی وجودیت داشته باشند؟ در این جلسه و جلسات بعدی پیرامون این موضوع بحث و گفتگو داشته و دیدگاه مولانا و سایر اندیشمندان را مورد بررسی قرار می دهیم.

متن این جلسه را می توانید از اینجا دریافت نمائید

شاد و پیروز باشید

گفتار سی و هشتم: نظریه ی اضداد

دوستان و یاران عزیز

در ادامه بحث تعقل و مولانا و اسباب معرفت شناسی، در این جلسه در ادامه ی بحث عقل جزوی و کلی از دیدگاه دیگری آن را بررسی میکنیم. از آنجا که مشخص است مولانا به این مطلب معتقد بوده است که هر چه به ضد آن، مشخص و معین می گردد. روشنائی به تاریکی، خوبی به بدی. لذا برای آنکه موشکافانه تر به مفهوم عقل در آثار مولانا بپردازیم، می بایست بدانیم که در مورد عقل نیز مولانا از همان عقیده ی تعریف به ضد خویش نیز استفاده نموده و به نوعی لازمه ی تعریف عقل جزئی وجود ضد آن یعنی عقل کلی است. متن این گفتار این هفته را می توانید از اینجا دانلود بفرمائید.

سپاسگزارم

گفتار سی و هفتم: عقــــــــــــــول

دوستان و یاران عزیز

در ادامه بحث تعقل و مولانا و اسباب معرفت شناسی، در این جلسه گذری بر انواع عقول که همان جزئب و کلی است خواهیم داشت. متن این گفتار این هفته را می توانید از اینجادانلود بفرمائید.

سپاسگزارم

گفتار سی و سوم: رکن سوم معرفت شناسی - عقل

دوستان و یاران عزیز

در ادامه بحث جایگاه تسامح و تساهل در اندیشه ی مولانا و همچنین چهار رکن معرفت شناسی پس از گذر از ادراک و تقلید بحث عقل را آغاز نموده که این جلسه سخت آغازین آن خواهد بود. بسیار نیکوست برای بهره ی بیشتر از این مبحث تحقیقاتی در باب معتزلیه و اشاعره صورت گیرد.

متن این گفتار این هفته را می توانید از اینجا دانلود بفرمائید.

سپاسگزارم

خمش

گفتار سی و یکم: در ادامه و پایان بحث تقلید و اوصاف آن صوفی خر مرده

دوستان و یاران عزیز

همانطور که مستحضرید در چند هفته ی گذشته مباحثاتی پیرامون مفهوم تقلید و تاثیرات مثبت و منفی آن بر روانی آدمی داشته ایم. در این جلسه با جمع بندی بر آنچه که گفته شده و به همراه داستان شهیر مولانا در باب آن صوفی که خرش از پی تقلیدش برفت، بحث رکن دوم معرفت شناسی را به پایان رسانیده و سپس از هفته ی آینده وارد رکن سوم معرفت شناسی که تعقل است خواهیم شد.

متن شعر این هفته را می توانید از اینجا دانلود کنید.

شاد و پیروز باشید

گفتار سیــــــم : تقلید

دوستان و یاران

در ادامه ی مبحث هفته ی پیشین، بحث تقلید را ادامه خواهیم داد. متن این گفتار را می توانید از اینجا دانلود بفرمائید.

شاد و پیروز باشید

خمش

گفتار بیست ونهم : تقلید

دوستان و یاران

داستان آن صوفی که خرش را دگرصوفیان در خانقاهی فروختند و از آن مضیفی به پا شد را حتما به یاد دارید که در آن مولانا در انتقاد تقلید سخن ها گفته بود.

در راستای موارد چهارگانه ی کسب معرفت، پس از آنکه مولانا نظرش را در باب، ادراک، بیان می دارد به تقلید می رسد. در این گفتار به دنبال آن هستیم که ابتدا تعریفی برای تقلید آورده و آن را با مفاهیمی چون تحقیق، آموزش و در فقه اجتهاد نیز مقایسه ای بنمائیم. و نهایتا دیدگاه مولانا به آن را تحلیل بنمائیم.

متن این گفتار را می توانید از اینجا دانلود بفرمائید.

شاد و پیروز باشید

خمش

داستان بیست وهفتم : موسی و شبان

موســـــــــــــــی و شبـــــــــــــــــــان

دوستان و یاران، در جلسه ی این هفته گذر به داستان موسی و شبان و ابیات آتشینش خواهد رسید. دیالوگی عمیق بین دو سمبل و دو مفهوم که در کل تاریخ عرفان شاهد تقابل این دو نقش می باشیم. 

متن شعر را می توانید از اینجا دانلود بنمایید.

شاد و پیروز باشید

خمش

داستان بیست وهفتم : عرضه نمودن پیلی در تاریکی

دوستان و یاران عزیز

بار دیگر گاهی پیش آمده که خواهیم توانست که شمع محفلمان را روشن کرده، به دور یکدیگر جمع شده و ساعاتی را، حقیقا، بدور از قوانین همیشگی زندگی داشته باشیم. به امید دیدار همه ی شما، که این لحظات به موجب حضور شما، به حق گل هائی ایست که می آید و می رود.

گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت

که به باغ آمد از این راه و ازان خواهد شد

متن شعر امشب را از اینجا  می توانید دانلود کنید.

سپاس گزارم

خمش

داستان بیست وششم : مجنون و ناقه - ادامه مبحث هفته ی قبل

همانطور که به خاطر دارید در مبحث هفته ی گذشته مولانا مخلوقات را بر سه گروه تقسیم نمود که فرشتگان و حیوانات دو گونه ی آن بودند. در این تقسیم بندی فرشتگان را در مرتبه ای بالا از عقل و علم اما مختوم به سجود دانسته و حیوان را خالی از اندیشه.

يك گُره را جمله عقل و علم و جود

آن فرشته ست او نداند جز سجود

نيست اندر عنصرش حرص و هوا

نور مطلق زنده از عشق خدا

يك گروه ديگر از دانش تهي

هم چو حيوان از علف در فربهي

او نبيند جز كه اصطبل و علف

از شقاوت غافلست و از شرف

و سپس گونه ی سوم را انسان نامید و آن را فی مابین دو گونه ی مذکور قرار داد.

اين سوم هست آدمي زاد و بشر

نيم او ز افرشته و نيميش خر

نيم خر خود مايل سفلي بود

نيم ديگر مايل عقلي بود

سپس در مورد آدمیان با توجه به آنکه در وجودشان فرشته خویی و حیوانیت نیز موجود است، آنها را بر اساس نسبت باالفعل بودن آن دو خصلت، به سه گروه تقسیم نمود. که گروه اول را آنان دانست که نبوغ فرشته خویی در آنان تجلی یافته است.

يك گُره مستغرق مطلق شدست

هم چو عيسي با ملك ملحق شدست

نقش آدم ليك معني جبرئيل

رسته از خشم و هوا و قال و قيل

و گروه دیگر را آنان دانست که نیوغ حیوانیت در آنها تجلی یافته و متبلور شده است

قسم ديگر با خران ملحق شدند

خشم محض و شهوت مطلق شدند

وصف جبريلي دريشان بود رفت

تنگ بود آن خانه و آن وصف رفت

و سپس وصف های مختلفی بر این گروه شمرد. اما در باب سومین گروه با ذکر داستان کوتاهی در مورد آنها سخن گفته است که  موضوع  بحث این هفته ی ما خواهد بود.

دوستان متن شعر این هفته را می توانید از اینجا دانلود بفرمایید.

سپاس گزارم

خمش

گزیده ای در باب اندیشه ی مولانا از سه تن از بزرگان معاصر

همانگونه که از نوشته‌‌های پژوهندگان  بر می‌آید بر شرح و بحث دربارۀ آثار، اندیشه‌ها و زندگی نامۀ جلال‌الدین رومی حد و حصری نیست و از سرچشمۀ فیّاض سروده‌ها و روایت‌های ماندگار او نویسندگان و پژوهشگران هر نسل به نکته‌ها و معانی تازه‌ای دست یافته‌اند. در این بخش  گزیده‌هائی از آراء و اندیشه‌ی سه تن از بزرگان نامدار ادب معاصر ایران دربارۀ مولانا است: از مقدمۀ مبسوط و پرمایۀ محمدرضا شفیعی کدکنی بر آخرین طبع غزلیات شمس تبریز؛ از سیری در مثنوی نوشتۀ علی دشتی، منتقد و داستان‌سرای پرآوازۀ نسلی پیشین و از جستجو در تصوّف ایران نوشتۀ عبدالحسین زرین‌کوب از محققان و مورخان نامدار و از دست رفته عرصۀ ادب ایران.

گفتار بیست و پنجم: ادامه ی مولوی و اندیشه ی تسامح و تساهل

دوستان عزیز بار دیگر فرصتی پیش آمد و جلسه ای دیگر در راه. امید آنکه همواری شمع این محفل سوزان بماند. دوستان متن شعر این هفته را از اینجا می توانید دانلود بفرمائی دو در ضمن مقاله ی پست قبلی وبلاگ را از اینحا مطالعه نموده تا در بحث مشترکاتمان بالاتر باشد.

سپاسگزارم

خمش

مولوی و اندیشه تسامح و تساهل

مولوی و اندیشه تسامح و تساهل

از مهدی امین رضوی

از بدو تاریخ ادیان به ‌طور عام و اسلام به ‌طور خاص، دو شیوه متمایز و گاه متضاد در باب تبیین، تتبع و تفسیر دین وجود داشته است: درک فقها، از سوئی، و درک حکما از سوی دیگر. درک صرفاً فقهی از دین همچون مذاهب اربعۀ تسنن و یا فقه جعفری، غزالی‌وارانه، دین را مجموعه‌ای از قوانین الهی می‌داند که متعبداً باید از آنها پیروی کرد. هم در مذاهب فقهی اهل تسنن که در آنها باب تفسیر بسته است و هم در فقه جعفری، عموماً، شارحانِ حقیقتِ شرع، سنت تقلید و تعبد را برای دیگران به ارث گذاشته‌اند. درک صرفاً فقاهتی از دین استنباطی از اسلام را پدید آورده که اصل‌بین، جزمی‌نگر و خشک‌اندیش است، و از آن رو که اجرای مجموعه قوانین شرعی را شرط لازم و کافی دین‌داری می‌داند، تساهل و تسامح در حیطۀ دین را بر نمی‌تابد.

در مقابل درک فقها از دین، طیف وسیعی از اهل تفکر و تعقل هستند که بینش خود را درک حِکمی از اسلام می‌دانند. این گروه متشکل از صوفیان، عارفان، متکلمان و فیلسوفان، دین را حقیقتی چند بُعدی، قابل قبض و بسط و تفسیر و تأویل می‌دانند. آنچه مغزِ نغزِ بینشِ حِکمی را از درک صرفاً فقاهتی از دینِ جدا می‌کند آن است که حکما اگر چه حقیقت غائی را ثابت و پایدار می‌دانند، درک و بینش بشر از این حقیقت را مختوم نمی‌پندارند، که به قول حافظ:

کس ندانست که منزلگه معشوق کجاست    این قدر هست که بانگ جرسی می‌آید

تضاد و عناد تاریخی این دو استنباط از اسلام که در فتاوی فقها از صدر اسلام تا هم اکنون دیده می‌شود، به شهادت حلاّج وسهروردی و تکفیر متصوفه و عرفا و فلاسفه‌ای چون ابن سینا و ملاصدرا منجر شده است.

در این مختصر، نگارنده بر آن است که مبانی فلسفی اندیشۀ تساهل و تسامح و بردباری را از دیدگاه مولانا جلال‌الدین و با توجه به اصول معرفت شناسی بررسی کند. 

از قدیم، رسم چنین بوده است که مولانا را صرفاً شاعری صوفی و فردی بدانند که نه تنها به تفکر استدلالی عنایتی ندارد، بلکه فلسفه را نیز به استهزاء می‌گیرد و فیلسوفان را «استدلالیان» می‌خواند و بر آنان خرده می‌گیرد که بر پای چوبین بی‌تمکین تکیه کرده‌اند. گرچه به اعتبار ظاهر، راست است که جلال‌الدین محمد به حکمت یونانی هیچ التفاتی نداشته، اشتباه است اگر از کنار مفاهیم فلسفی پرمغزی که در ژرفای اقیانوس اندیشۀ او جای دارد به غفلت بگذریم. چشم آموزش یافتۀ هر فیلسوفی که مثنوی و دیوان شمس را بخواند، به آسانی می‌تواند بیشتر موضوعات و مباحث فلسفی‌ای را بیابد که مولانا ضمن تمثیل‌ها و در سراسر اشعار خود پراکنده و به صورت غیرمنتظم و مشایی مطرح ساخته است.

مولانا جلال‌الدین بلخی، ضمن آن که معتقد است آدمی‌زادگان نمی‌توانند حقیقت مطلق را بشناسند، دیدگان ما را بر این واقعیت می‌گشاید که علم و ادراک آدمی از حقیقت دین نسبی است. بیان خواهیم کرد که بحث مولانا بر سر این نکته است که تنها مطلق می‌تواند مطلق را به صورت مطلق بشناسد. به عبارت دیگر، غیرمطلق قادر نیست مطلق را درک کند. نتیجۀ درک نسبی از حقیقت دینی، بردباری، احترام و معرفت‌شناسی توام با فروتنی است. این فروتنی معرفت‌شناسانه را خیام چنین توصیف می‌کند:

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من

وین حرف معما نه تو خوانی و نه من

هست از پس پرده گفت‌و‌گوی من و تو

چون پرده برافتد نه تو مانی و نه من

و خلاف چنین درکی حِکمی ادعایی است عیسی‌گونه که "راه منم، حقیقت منم، حیات منم." بهتر است از این مقدمات بگذریم و تحلیل خود را آغاز کنیم. دربارۀ این موضوع که آدمی چگونه می‌تواند به حقیقت دست یابد، در حوزه معرفت‌شناسی، چندین نظریه وجود دارد که عبارتند از: 

1. ادراک

2. تقلید

3. منطق و عقل

4. کشف و شهود


برای مطالعه ی مطلب بر روی ادامه ی مطلب کلیک بنمائید

گفتار بیست و چهارم: مولوی و اندیشه تسامح و تساهل

پس از گذشت یک سال و نیم از جلسات گروه بستام تا بلخ، نیکوست که در گذرهائی مناسب توقف هائی داشته و در آن میانه در باب مفاهیمی بنیادی و تعیین کننده، با نگاهی عمیق و نقادانه، از دیدگاه مولانا جلال الدین، گفتار هائی را داشته باشیم و نتایج ارزشمندی را نهادینه بنمائیم.

از سوی دیگر شایسته است که یادآوری بنمائیم، همانطور از که نام گروه مشخص است، محوریت اصلی ما حول اندیشه و گفتاری است که بایزید بستامی مبدع و مشخصا راه انداز آن بوده است. لذا تطبیق مفاهیم مثنوی که بر پایه ی همان گفتار بایزد بستامی بوده و به مفاهیمی نوین چون عدالت اجتماعی و حقوق بشرختم می گردد، امری است بسیار سودمند.

در این سلسله گفتار ها که به پیشنهاد و نظارت آقای بستامی صورت خواهد گرفت، سعی بر آن شده که مباحث همراه با مقالات ارزشمندی از ادیبان، فیلسوفان، جامعه شناسان و سایر افراد اهل نظر همراه بگردد، تا به زیاده گوئی و گاها هیچ گوئی دچار نشویم.

برای اولین گفتار بحثی با عنوان "مولوی و اندیشه تسامح و تساهل" مطرح می گردد و در طی آن چهار رکن معرفت شناسی و یا کسب حقیقت مطرح می گردد. سعی بر آن خواهد شد که مطالب این گفتار ها در کنار داستان ها مثنوی معنوی شکلی هماهنگ و سازگار بر خود داشته باشد.

مقاله ی انتخابی برای این گفتار، مقاله ای است تحت عنوان "مولوی و اندیشه تسامح و تساهل" نوشته ی آقای مهدی امین رضوی که در ادامه ی این مطلب آمده است. برای این گفتار دو بخش ادراک و تقلید تهیه و تنظیم گشته است.

برای دانلود متن شهر این هفته اینجا را کلیک بنمائید. برای مطالعه مقاله ی مورد بحث به ادامه ی مطلب مراجعه بفرمائید.

موسیقی این جلسه در فضای ماهور بوده. لذا شما را به دیدن اجرای سرو چمان توسط محمد رضا شجریان دعوت می نمایم.

روایت آزادی از زبان طوطیان شکرشکن

دوستان با توجه به داستان طوطی و بازرگان، تحلیلی زیبا از دیدگاه "روایت گری" از خانم عبدی را در ادامه درج می نمایم.        

 روایت شناسی به تعبیری شکل نظام مندی از ساختگرایی است که در عالم همه چیز را به صورت روایت می بیند.  " گریماس " ؛ روایت شناس معروف  می گوید : " روایت محدود به ادبیات نیست . " او معتقد است که ساختار یک داستان در واقع یک لانگ (ساختارهای و قوانین  زبان که به صورت دانش انتزاعی در ذهن   وجود دارد) است که هر کدام از گفتارهای ما ارتباطی با آن برقرار می کند . ما در جهان تفاوت ها و تقابل ها را تشخیص می دهیم و بر اساس این تفاوت ها و تقابل ها به عالم معنا می دهیم . به عنوان مثال ، بین مفاهیم عشق و نفرت تقابل وجود دارد ، اما بین گردو وفندق رابطه ی نفی  وجود دارد ونه تقابل . یعنی گردو فندق نیست و اگر یک شی ء گردو باشد دیگر وجود فندق منتفی است اما نبود عشق به معنی نفرت نیست . از نظر گریماس ، دو منطق بر حاکم است : تقابل و تفاوت . یعنی مفاهیم در عالم یا در رابطه ی نفی قرار دارند یا در رابطه ی تقابل . در رابطه ی نفی یک سو ، سویی دیگر را نفی می کند و هر دو نمی توانند درست یا غلط باشند ولی در مورد تقابل چنین نیست . دو جفت شکل نفی و تقابل شکل دهنده ی جهان ما و روایت های ما هستند. بر این اساس گریماس مربعی می سازد که در آن مسیر دائما حرکتی اتفاق می افتد. گریماس مثال سیندرلا را می زند : 

                                            ثروتمند ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  فقیر 

                                            نه فقیرــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ نه ثروت

                               

  سیندرلا اول ( فقیر) است ، ولی بعد ( نه فقیر ) می شود و بعد از یافتن شاهزاده ثروتمند می شود. یعنی حرکت روایت از فقر آغاز می شود و به نه فقیر می رسد و در پایان به ثروت می رسد.

( برای تکمیل اطلاعات در این زمینه می توانید به کتاب نظریه های روایت ، نوشته ی والاس مارتین ، ترجمه ی محمد شهبا مراجعه کنید). بر این اساس نگاهی داریم به داستان " طوطی و بازرگان " از منظر نقد ساختگرا با رویکرد روایت شناسی.

جلسه ای دیگر به پایان رسید

دوستان

جلسه ای دیگر به پایان رسید، جلسه ای با حضور گرم شما و نغمات دلنشین ساز ها و خروش و جوشش متین دف و صدای دلنشین دوستان، که نوشتان باد.

نماهنگ زیر را تقدیم می کنیم به شما دوستان

سپاس گزارم
شاد و پیروز باشید

سفر

دوستان

به مناسبت جلسه ی امشب قطعه ای بداهه در دستگاه شور که چندی پیش نواخته شده است، تقدیم شما می گردد

سپاس گزارم

شاد و پیروز باشید
خمش